Expert aan het woord… Marjon Tammenga-Helmantel -
Landeskunde brengt de taal tot leven

02-06-2020

Kennis van land en cultuur speelt een steeds grotere rol in het talenonderwijs. Marjon Tammenga-Helmantel, leerplanontwikkelaar mvt bij SLO, deed onderzoek naar hoe Duitse lesmethoden in binnen- en buitenland Landeskunde behandelen en schreef daarover het boek Landeskunde im Kontext

Een boek over Landeskunde – hoe is dat idee ontstaan?
Tijdens een congres, een paar jaar geleden, sprak ik een onderzoeker die vertelde dat in het vreemdetalenonderwijs in haar thuisland Finland veel aandacht uitgaat naar het eigen land. De reden was heel praktisch: als doeltaalsprekers jouw land bezoeken moet je ze ook kunnen vertellen over jouw cultuur, de stad waar je woont, het landschap … Ik vond het fascinerend dat wij daar in Nederland vrijwel geen aandacht aan besteden en vroeg me af hoe dat in andere landen gaat.

Hoe belangrijk is Landeskunde volgens jou?
Taalvaardigheid heeft prioriteit nummer 1. Maar je kunt leerlingen met goed fatsoen niet loslaten aan de andere kant van de grens zonder cultuurkennis. Neem alleen al de aanspreekvormen: als je in Frankrijk begint te tutoyeren of in Duitsland gaat duzen is het meestal gelijk einde communicatie! Bijkomend voordeel is dat leerlingen vaak enthousiast zijn over Landeskunde en daardoor het vak meer waarderen. Landeskunde brengt de taal tot leven, toont een land met een cultuur en mensen.

Hoe zag Landeskunde eruit toen jij zelf op school zat?
Mijn docent Duits deed er helemaal niets mee. Door het enthousiasme van mijn docent aardrijkskunde kreeg ik die mooie Alpen te zien. Maar bij Engels ging het er totaal anders aan toe, daar werd zowat de hele geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk besproken. Landeskunde stond of viel bij de eigen invulling van de docent.

Wat vind je van het huidige Landeskunde-aanbod op Nederlandse scholen?
Er worden grote stappen gemaakt. Het onderdeel Landeskunde wordt allang niet meer weggestopt aan het eind van een hoofdstuk, zoals voorheen. In veel gevallen wordt het juist gebruikt als kapstok voor de hoofdstukken en geïntegreerd in de taalvaardigheidsopdrachten. Docenten vinden de kennis die leerlingen opdoen bij Landeskunde waardevol, en zien vooral de interculturele houding, het openstaan voor de ander en kritisch reflecteren als een verrijking.

Welke plek heeft Landeskunde in het huidige curriculum en verwacht je dat dit gaat veranderen de komende jaren?
In de eindtermen en kerndoelen wordt Landeskunde nog altijd niet genoemd, waardoor het een té vrijblijvend onderdeel is. In de bouwstenen die binnen Curriculum.nu voor het po en de onderbouw van het vo zijn ontwikkeld heeft Landeskunde wel een expliciete plek. Het zou geweldig zijn als het geformaliseerd wordt!

Heb je nog tips voor docenten die graag nóg meer met Landeskunde willen doen?
Houd het simpel. Kies bijvoorbeeld leesteksten met een culturele inhoud. En kijk naar wat je leergang al biedt aan Landeskunde-inhouden. Ga met je leerlingen op zoek naar culturele verschillen en overeenkomsten en vraag wat ze vinden van de situatie in het doeltaalland, maar laat ze vooral ook kritisch reflecteren op de eigen cultuur. Dankbare thema’s zijn de feestdagen of bijvoorbeeld ‘eten op school’. Wij nemen een broodtrommel mee, Duitse kinderen eten in de Schulkantine en de Fransen eten tussen de middag een uitgebalanceerde warme maaltijd. Waar geven jouw leerlingen de voorkeur aan? Voor inspiratie raad ik docenten aan een kijkje te nemen bij het Duitsland Instituut, de Radboud Universiteit of bij Nuffic.’